شرح ابيات زبان و ادبيات 1 عمومي بيش دانشگاهي

درس اول (ني نامه)

1- گوش كن كه ني ( مولانا )چگونه  حكايت مي كند و از جدايي خود از عالم معنا گلايه  و شكايت  دارد.

2- از آن زمان كه مرا از  عالم معنا  جدا كرده اند  همه ي هستي از فرياد   من ناله   سر داده اند .

3- براي بيان  در اشتياق ، شنونده اي  مي خواهم   كه دوري  از حق  را ادراك   كرده و دلش از درد  و داغ  فراق  سوخته   باشد .

4- هر كس كه   از وطن  اصلي خود ( بازگشت به سوي خدا )  دور شده باشد،  دوباره  خواهان  بازگشت  به آن جاست .

5- من ناله ي  عشق  به حق  را براي  همه  سر دادم  و سالكان ( رهروان  راه حق ) و غير سالكان ( دور افتادگان از حق) همنشين شدم .

6- هر كسي در  حدّ  فهم  خود با من  همراه  و يار شد  اما حقيقت  حال مرا  در نيافت .

7- اَسرار  من در ناله  هاي  من نهفته  است  اما  چشم  و گوش  ظاهري  نمي تواند راز  و حقيقت  اين ناله  را دريابد .   ( تنها  با چشم و  گوش دل  ميتوان  آن را ادراك كرد .)

8- گرچه جان، تن را ادراك  مي كند و  تن از جان آگاهي  دارد و هيچ يك  از ديگري  پوشيده نيست  اما توانايي  ديدن جان به  هيچ  چشمي  داده نشده  است .

9- اين صداي ني برخاسته  از آتش عشق ،  ياد هوا  نيست . كسي  كه اين آتش عشق  ندارد الهي  نيست  و نابود شود.

10- اين اثر  عشق است  كه ني را به نوا آوردها ست و اين شور  عشق  است كه باعث  جوشش  مي شود ( همه چيز  از عشق  به وجود  آمده است . )

11- نغمه هاي  ني همدم  هر عاشق  هجران  ديده است و راز او را  فاش  مي كند  و براي  كسي  كه جوياي  معرفت  است  پرده ها را از مقابل  چشم  رو برمي دارد  تا معشوق  حقيقي را  ببيند .

12- ني هم  زهر است  و هم پاد  زهر .  در عين درد آفريني  ، درمان   بخش  نيز هست  وكسي چون ني ،  دمساز  و همدم  واقعي  براي عاشق  هجران ديده نخواهد  بود . (  به ظرفيت  وجودي  افراد بستگي  دارد ) .

13- ني،  داستان راه  خونين  عشق را  بيان مي كند  و از قصه ي  عشق  عاشقاني  چون مجنون  كه سراسر درد  و رنج است  سخن به  ميان مي آورد .

14- حقيقت  عشق  را كسي  جز عاشق  درك نمي كند زيرا  تنها عاشق  محرم است  . همان طور  كه گوش  براي ادراك  سخنان  زبان ، ابزاري  مناسب است .

15- عمر ما  در غم  و اندوه  عشق  سپري  شد و روزهاي  ما با  سوز  و گدازهاي  عاشقانه  همراه  بود .

16- اگر روزها سپري  شد مهم نيست ، اي كسي  كه در پاكي  نظير نداري ، تو  براي ما بمان .( الطاف  تو  متوجه  ما باشد ) كه  چون  تو پاك  ومقدس  نيست .

17- تنها  ماهي درياي  حق ( عاشق ) است  كه از  غوطه  خوردن در آب عشق  و معرفت  سير نمي شود .  هر كس از  عشق  بي بهره  باشد ،  ملول  و خسته  مي شود .

18- آن كه  راه عشق  نسپرده ، از  حال عارف  و اصل  بي خبر است ، پس  بايد سخن  را كوتاه  كرد و به پايان  رساند .

 

 

 

 

درس دوم

مناجات

 

1- خداوند! فقط  تو را ستايش  مي كنم  چون پاك  و پروردگار هستي  و تنها  آن راهي  را مي روم  كه تو آن را   به من نشان بدهي.    ( آن  راهي  را خواهم  رفت   كه تو راهنمايم  هستي )

2- فقط  به درگاه   تو روي  مي آورم  و تنها در پي  فضل و بخشش  تو هستم . فقط  تو را به يگانگي  مي ستايم چرا كه   شايسته ي  يگانگي هستي .

3- خداوندا  تو دانا، بزرگ ، بخشنده  ومهربان هستي . تو  عامل  بخشش  و شايسته ي  ستايش  هستي

4- خداوند!  نمي توان  تو را  توصيف  كرد چون در فهم  وادراك  ما نمي گنجد  ونمي توان  كسي را   به تو مانند كرد  چرا كه   تو از  خيال  و تصور  ما بيرون  هستي .

5- خداوندا !  تو بسيار  عزيز،  بزرگ ، دانا ، اطمينان بخش ، نور، شادي،بخشنده  و پاداش  دهنده  هستي ( همه ي  اين ويژگي ها  به كمال  در تو وجود دارد )

6- خداوندا !  تو به همه ي  امور  پنهان آگاهي  داري  و همه ي  هيب ها را  مي پوشاني  و همه ي  كم و زياد  شدنها  به دست  توست .

7- خداوندا !  سنايي  با تمام وجود  تو را به يگانگي  مي ستايد  اميد است (شايد) كه براي  او از آتش  دوزخ  رهايي باشد.

 

 

 

 

حُسن  وهستي

1- وقتي  كه  در روز ازل زيبايي  تو به   من توجه   كرد . (عنايت  تو شامل  حال  من شد )  جمال خود  را به من  نشان  داده و  مرا  عاشق  و دلباخته ي  خود ساخت . 

2- من به ناز و آرامش  در عالم  نسيتي خوابيدم بودم وز يبايي  تو باعث  شد كه   من خلق  بشوم  وبه عالم  هستي  بيايم .

 

 


 

درس چهارم

كاوه ي دادخواه

 

1- هنگامي  كه جمشيد خودبيني  و ناسپاسي  با خداوند را شروع كرد ، سرانجام  شكست  خورد و  حكومتش  سرنگون شد .

2-  چه خوش  گفت آن  سخنگوي  بزرگ  و هوشمند  كه وقتي  پادشاه  شدي  در بندگي  و اطلاعت  از خدا  كوشا باش .

3-  هر كس  كه به خدا  كفر بورزد  و ناسپاسي كند از هر طرف  ترس وهراس  وجود او را فرا  مي گيرد .

4-  روزگار  جمشيد  نا به سامان  شد (  بدبخت شد )  و شكوه  و فروغ  ايزدي  از وجود  او دور شد .

5-  راه و رسم   خردمندان   از ميان رفت  و انسان هاي  بدكار  بر جامعه   مسلط  شدند و شهرت  يافتند .

6- دانش و  فضيلت  بي ارزش  شد و جادوگري  و نيرنگ  رونق يافت . صداقت  از ميان رفت و تجاوز  به حقوق  مردم علني شد .

7- بدكاران  دست به  كارهاي   زشت زدند  و از نيكي  و راستي  مخفيانه  سخن  مي گفتند .

8- ضحاك  جز بدآموزي  و كشتن انسان ها و غارتگري  و سوزاندن  خانه و زندگي مردم   چيز ديگري  نمي دانست .

9-  همان لحظه  ناگهان از  درگاه ضحاك  خروش  و فرياد  كاوه بلند شد .

10- كاوه  ستم  ديده را نزد  ضحاك  فرا خواندند و او را در كنار  بزرگان   دربار  نشاندند.

11- ضحاك ،  خشمگينانه  نام كسي را   كه به كاوه   ظلم كرده   بود ، از او پرسيد .

 

12- كاوه فرياد اعتراض سرداد و با عصبانيت و تضرع گفت :  از شاه ستم  ديده ام  . اي پادشاه ،  من  كاوه ي  دادخواه هستم .

13- من مرد   آهنگر  بي آزاري  هستم كه  از طرف  شاه من  ظلم  مي شود .

14-  اگر تو پادشاه هستي  و يا همچون  اژدها ، بايد  در مورد  شكايت  من داوري  و قضاوت  شود .

15-  اگر تو پادشاه  همه ي  جهان هستي  پس چرا  اين همه رنج  و سختي  نصيب  ما شده است .

16- لازم است  براي اين  اقدام  المانه ( كشته شدن  فرزندانم )  به من حساب  پس بدهي  تا مردم   جهان شگفت   زده شوند .

17-  شايد در اين  حساب پس  دادن   تو مشخص  شود كه  چگونه   نوبت به فرزندان  من رسيده است .

18- چرا بايد  در ميان   هر انجمن  و گروهي  مغز  فرزندان   من خوراك   مارهاي  تو شود .

19-  وقتي  كاوه در دربار ضحاك  اين استشهاد  نامه را  خواند ،  فوراً  رو به سوي  بزرگان   آن كشور  كرد .... .

20-  فرياد برآورد : اي كساني  كه همدستان   ضحاك  ديو صفت   هستيد  و از  خداوند   جهان هيچ   ترسي  در دل  نداريد ...

21- شما  با اين   كارتان ( پذيرفتن  سخن ضحاك )  گناه كار هستيد  و جايگاهتان  جهنم است .

22-  من اين  استشهاديه   نامه را  تأييد  و امضا نمي كنم  و هرگز  از پادشاه  نمي هراسم

23- كاوه فرياد  زدو در حالي  كه از شدت   خشم   مي لرزيد  از جاي خود  بلند شد  و استشهاديه   نامه را پاره   كرد و زيرپا انداخت .

24-  فرزند  عزيز و گرامي  مايه ي  او همراهش بود ، از بارگاه  پادشاه  فريادكنان  به بيرون ( خيابان ) رفت .

25- وقتي كه  كاوه از  دربار پادشاه  بيرون آمد  مردم بازار  دور او جمع  شدند .

26-  كاوه خروش و فرياد  سرداد  و همه ي  مردم جهان  را به سوي عدالت   و دادخواهي  فراخواند .

27- آن چرمي  را كه آهنگران   به هنگام  ضربه ي  پتك  برپاي خود  مي پوشانند ...

28-  كاوه آن چرم  را بر سر  نيزه گذاشت  و همان زمان   مردم پيرامون   او جمع شدند  وشورش  و غوغايي  برپا شد .

29-  كاوه با فرياد  و خروش  در حالي كه  نيزه در دست داشت ، فرياد  مي زد  كه اي  بزرگان   خداپرست ...

30-  كسي كه علاقه ي فريدون  را در دل دارد ، از  اطاعت  و اسارت  ضحاك   خارج شود .

31-  حركت  كنيد ( قيام كنيد )  و عليه   ضحاك  بشوريد  كه اين پادشاه (ضحاك )  شيطان  است و قلباً  دشمن  خداوند است .

32- با آن چرم  كم ارزطش (درفش كاوياني )  دوست از  دشمن   شناخته شد .

33- آن مرد پهلوان ( كاوه )  پيشاپيش  مردم به راه   افتاد  و سپاه  بزرگي  با او همراه   شدند .

34-  كاوه  جايگاه   فريدون  را مي دانست   راه خود را پيش گرفت   و مستقيم   به سوي  فريدون  رفت .

35-  در همه جاي  شهر مردم   حضور داشتند  و همچنين   افرادي  كه جنگجو  بودند .

36-  مردم از بالاي  ديوارها و بام ها خشت  و سنگ  پرتاب  مر كيدند  و در كوچه ها  نيز  خنجر  و تير مي انداختند ...

37-  بارش  خشت  و سنگ و تيغ  و تيرمثل  بارش تند  باران آن چنان  زياد بود   كه جاي  سوزن انداختن  نبود . (  گستردگي و به كارگيري  ابزارهاي  نبرد  و ازدحام   و شدت   شورش مردم مورد  نظر است ).

38-  تمام   جوانان  شهر  همانند  پيراني  كه در جنگ   ماهر و كارآزموده بودند ...

39-  به لشكر  فريدون  پيوستند  و از حيله   و نيرنگ   ضحاك   رها شدند .

 

 

 

 

 درس پنجم

گذر سياوش از آتش

 

1- روحاني مشاور  دربار  به كيكاوس چنين   گفت كه   درد تو ( موضوع  سياوش و سودابه ) پنهان   نمي ماند .

2-  اگر مي خواهي  حقيقت  آشكار  شود بايد  به آزمايش  و امتحان ( سياوش  يا سودابه )  بپردازي.

3-  هر چند  فرزند ( سياوش ) عزيز است   اما بدگماني  نسبت به  او دل شاه را آزرده   خواهد كرد .

4-  از طرف ديگر  شاه نسبت به   سودابه  نگراني  خاطر داشت .

5-  اكنون  كه سخن هاي  مختلف  در اين مورد   گفته شد   بايد  يكي از اين   دو ( سياوش  يا سودابه ) از آتش بگذرد .

6- راه و رسم  روزگار چنين   است كه هرگز  به بي گناهان  آسيبي نمي رسد .

7-  كيكاوس  سودابه  را نزد خود  فرا خواند  و او را با سياوش  رو به رو  كرد .

8-  سرانجام  كيكاوس  گفت دل  و جانم از  دست شما  دو نفر آرامش  نمي يابد . ( به هر دوي  شما مشكوك  هستم )

9- مگر اين كه  آتش سوزنده   گناهكار  را مشخص  كند و فوراً  او را  رسوا  نمايد .

10-  سودابه   اين گونه   پاسخ داد  كه من در  سخنان  خود راستگو هستم .

11- سودابه گفت  : بايد   سياوش  را اصلاح   و تنبيه   كرد زيرا   او كار زشت   انجام داد و به دنبال فساد  گشته است .

12-  كيكاوس به سياوش  گفت راي  و نظر  تو در اين  باره چيست ؟

13-  سياوش  اين گونه   پاسخ داد  كه اي پادشاه ، در مقابل  اين تهمت ، آتش  جهنم براي  من ناچيز  و كوچك است  .

14- سياوش  گفت اگر  قرار بر عبور  از ميان كوهي از آتش باشد ، براي  من آسان است .

15-  كيكاوس  به خاطر  فرزند و همسر  نيك نژاد  مضطرب  و نگران  شد.

16- كيكاوس با خود گفت  اگر يكي از  اين دونفر ( زن و فرزندم ) بدكار  و گنهكار  باشند بعد از  اين كسي  مرا پاداه   نمي خواند.

17- وقتي فرزند  و زن كه  در حكم خون  و مغز  من هستند  چنين كنند ،  ديگر براي  كسي چيزي  عجيب تر   از اين  خواهد بود ؟      ( اظهار تأسف كاووس از بر باد رفتن  حيثيت )

18- بهتر است   كه از اين   كار زشت   دوري كنم و براي رفع  مشكلم ،  چاره اي اساسي بينديشم .

19- آن فرمانده  خوش گفتار  چه خوب  گفت  كه با شك  و دودلي  فرمانروايي  نكن .

20-  كيكاوس  به وزير  فرمان داد  كه  شتربان  صد كاروان  شتر از دشت بياورد .

21-  شتران براي  آوردن هيزم  حركت  كردند  و تمام مردم  ايران براي  تماشا  رفتند .

22- به دستور  كيكاوس  ساربان  با صد  كاروان  شتر سرخ  موي  هيزم آورد .

23- در دشت  به اندازه  دو كوه  هيزم قرار دادند و مردم  زيادي  دسته جمعي  به تماشا  مي رفتند .

24- فضاي خالي  بين دو كوه  هيزم  به اندازه ي  بود كه چهار  نفر سوار به سختي مي توانستند از آن عبور  كنند .

25-  در آن زمان ( زمان كيكاوس ) را ه و رسم  شاهان در تشخيص  خطاكار از درستكار  اين گونه بود .

26- پس از آن شاه  به روحاني دربار  دستور داد كه نفت سياه بر روي چوب ها  بريزند.

27-  دويست مرد آتش افروز آمدند و به هيزم  ها آتش  زدند و در آن مي دميدند و از زيادي دود انگار كه روز  به شب  تاريك   تبديل  شد .

28-  با اولين  دميدم  در هيزم ها ، همه جا  از دود سياه  شد و خيلي  زود آتش شعله كشيد .

29- با شعله ور شدن  آتش ،  زمين از آسمان  روشن تر  ودرخشان تر  شد ،  مردم فرياد  وهياهو  مي كردند و آتش شعله مي كشيد .

30- همه ي مردم  متاثر  و غمگين  شدند و بر چهره ي  خندان  سياوش  گريستند .

31- سياوش  هشيارانه  و با لباس  هاي سفيد  در حالي  كه لبي  خندان  و لي پر از اميد داشت ، آمد (  آگاه ، تميز ، خندان ، اميدوار) .

33- سياوش  بر يك  اسب سياه  عربي  و تندرو  سوار شده بود .

34- آن گونه  كه رسم  و شيوه ي  كفن پيچيدن است  سياوش  به خود  كافور زد  و آماده ي  مرگ شد .

35-  وقتي  سياوش  به نزد كاووس بازگشت  از اسب  فرود آمد  وبه او  تعظيم   كرد .

36- چهره ي  پدر را شرمگين  ديد و سخن  گفتن   او را  نسبت به   خود نرم   و محبت  آميز  يافت .

37-  سياوش  به پدر گفت  غمين  مباش  چرا كه   كا ر روزگار  چنين بوده است .

38-  وجودي  پر از شرم  و حيا  و ارزشمند   دارم و اگر   واقعاً  بي گناه باشم  ،(  كه هستم ) نجات   خواهم يافت .

39-  اگر چنان  كه من گنهكارم  خداوند   جهان آفرين   مرا حفظ  نمي كند ( در آتش  مي سوزم )

40-  من به  خواست و ياري خداوند نيكي  دهنده از اين  كوه آتش  ترس و اضطرابي  ندارم .

41-  از مردم   حاضر در  دشت فريادي  بلند شد  و نصيب  مردم جهان  از اين   كار غم  و اندوه شد .

42- سياوش  اسب را  به سرعت به حركت درآورد وآزرده دل نشد و خود  را براي  جنگ  با آتش ( رفتن  به درون آتش ) آماده كرد .

43-  آتش از  هر طرف  شعله   مي كشيد  وكسي  كلاه خود  و اسب  او را نديد  . (  هيچ اثري  از سياوش  نبود )

44- مردم دشت  با چشماني  گريان منتظر  بودند كه سياوش  چه زماني از آتش بيرون  مي آيد .

45- هنگامي  كه سياوش  را ديدند ،  از اين كه   از آتش بيرون   آمد فرياد  و خروش  مردم بلند  شد .

46-  اسب و ابتس  سياوش  چنان  به نظر مي رسيد  كه گويي از گلستان  عبور كرده است . ( آتش  هيچ اثري  بر آن ها نگذاشته  بود )

47-  وقتي لطف  و بخشش  خداوند  در كار باشد ، تأثير  آب و آتش  يكسان  مي شود .

48-  هنگامي  كهس ياوش  از آتش  گذشت   همه ي مردم  حاضر در دشت  و شهر فرياد  شادي  سر دادند .

49- سواران  لشكر  به هيجان   آمدند و همه ي  مردم دشت پول  و سكه  جلوي  پايش  مي ريختند . ( به شكرانه  ي سلامتي  او )

50- در بين مردم  از كوچك  و يزرگ  شادماني  بسياري  وجود داشت .

51- مردم به همديگر  مژده  مي دادند  كه خداوند عادل ،  سياوش  بي گناه   را مورد   عفو و  بخشش  قرار داد .

52-  سودابه  از شدت خشم  و ناراحتي ،  موي سرش  را مي كند .   اشك مي رسخت  و صورت خود را  زخمي  مر كيد .

53-  وقتي  كه سياوش  بي گناه  به نزد  پدر رفت ،  اثري از دود  و آتش  و گردو خاك   بر بدن نداشت .

54-  كيكاووس  از اسب  پايين آمد  و با شپياده  شدن   او سپاهيان   نيز از اسب  پياده شدند .

55- كيكاووس  سياوش  را به گرمي  و محكم   در آغوش گرفت   و از كار زشت   خود عذر  خواهي  كرد .

 

 


 

 درس ششم

درياي كرانه ناپديد

 

1- عشق او مرا گرفتار كرد  و تلاش  فراوان  براي  رهايي  از عشق او سودمند  واقع نشد .

2- عشق  همانند دريايي بي پايان  است .  اي انسان  عاقل، در درياي عشق نمي توان شنا كرد (راه عشق  با عقل  طي  نمي شود )

3- اگر مي خواهي عشق را  به مرحله ي كمال برساني ، بايد  ناملايمات و سختي ها ي فراواني را تحمل كني.

4- در راه عشق ، زشتي ها ، بدي ها  و تلخي  ها را بايد  زيبا وش يرين  تصور كرد ( بايد  ناملايمات  را پذيرفت )

5-  در راه عشق  سركشي  و عصيان  كردم ( براي  رهايي از كمند  عشق تلاش  كردم ) ،  امام نمي دانستم  كه هر چه  اين كمند  عشق  را بكشم  بيشتر  اسير  خواهم شد  ( كمند  تنگ تر و محكم تر خواهد شد )

 

درس هشتم

مناظره ي خسرو  با فرهاد

 

1- نخست  خسرو  به او گفت  : اهل  كجايي؟  فرهاد  جواب داد : از پايتخت  عشق و دوستي هستم .

2- خسرو گفت : شغل  مردمان  آن جا   چيست ؟   فرهاد گفت :  مردم آن  جا اندوه   عشق را   در برابر  جانشان   مي خرند .

( عاشق  پيشه اند  و غم معشوق  رابا جان و دل خريدارند. )

3-  خسرو گفت :  فروختن  جان از آداب  و رسوم نيست  . فرهاد گفت :   اين كار  از عاشقان   عجيب نيست .

4- خسرو گفت :  آيا از صميم دل ، اين گونه عاشق  شده اي ؟ فرهاد گفت : تو مي گويي از دل ، اما من با تمام وجودم عاشق شده ام .

5- خسرو گفت :  عشق  شيرين  بر تو چگونه  است ؟ فرهاد  گفت :  از جان شيرين  و عزيزم  براي من  ارزشمند تر  است .

6- خسرو گفت : آيا هر شب  او را مثل مهتاب زيبا  و نوراني مي بيني ؟ فرهاد  گفت :  اگر بخوابم آري اما  خواب ندارم

7-  خسرو گفت:  چه وقت  عشق او را از  دل بيرون   مي كني ؟   فرهاد گفت :  زماني  كه بميرم .

8-  خسرو  گفت :  اگر به   خانه ي  شيرين راه  پيدا كني  چه خواهي  كرد ؟ فرهاد  گفت :   سر و جانم را فداي  او مي كنم .

9-  خسرو گفت :  اگر چشم  نتو را زخمي  و كور بكند  چه مي كني ؟   فرهاد گفت :  چشم ديگرم  را تقديم   مي كنم .

10-  خسرو گفت :  اگر كسي  او را تصاحب كند چه مي كني ؟  فرهاد گفت ؟  اگر آن  شخص از  جنس  سنگ  هم باشد  با تيشه ي آهني  بر سرش  مي كوبم .

11- خسرو گفت :  اگر به  وصالش  نرسي  چه مي كني ؟   فرهاد گفت :  شايسته  است كه  ماه زيبا را از دور تماشا  كرد .

12- خسرو گفت :  دوري از  معشوق  شايسته   نيست .   فرهاد گفت :   انسان عاشق  و ديوانه از ماه  دور باشد  بهتر است ( فرهاد  نديدن  دلبر را   به مصلحت  خود مي داند . )

13- خسرو گفت :   اگر تمام   دارايي  ات را  از تو بخواهد   چه مي كني ؟  فرهاد گفت :  اين آرزو  را با التماس  از خدا  مي خواهم .

14-  خسرو گفت :   اگر شيرين  با هديه   گرفتن  سر تو خشنود  شود ، چه مي كني ؟   فرهاد گفت :  فوراً  سرم را تقديم   مي كنم .

15-  خسرو گفت :  از عشق و دوستي  شيرين صرف  نظر كن . فرهاد گفت :   چنين كاري از عاشقان   ساخته نيست .

16-  خسرو گفت :   اين كار  تو (  عشق  به شيرين )  بيهوده   و بي نتيجه   است ،  خود را از عشق  او رها كن .   فرهاد گفت :   آسودگي در  عشق براي  من حرام  است .

17-  خسرو گفت :   برو در غم   عشق شيرين   صبركن . فرهاد گفت : بدون معشوق  چگونه  مي توانم  شكيبايي  كنم

18-  خسرو گفت :   از صبر كردن  در عشق  كسي  شرمنده   نمي شود .   فرهاد گفت :  دل مي تواند   صبر و شكيبايي  پيشه  كند ،  امام من دل  خود را از دست  داده ام .

19-  خسرو گفت :  همين   كه دل  به عشق  شيرين   داده اي بس  است ،  پس ديگر  جانت را فداي  او نكن . فرهاد  گفت : هيچ  كاري  بهتر از  عاشقي  نيست .

20-  خسرو گفت :   همين كه دل  به عشق  شيرين  داده اي بس  است ،  پس ديگر  جانت را فداي  او نكن  . فرهاد گفت :   اين جان و  دل بدون   وجود معشوق  دشمن  من هستند .

21-  خسرو گفت :  عشق شيرين   را از دلت بيرون  كن.  فرهاد گفت :  من چگونه مي توانم بدون معشوق  عزيزم  زندگي كنم .

22- خسرو گفت :  شيرين  متعلق  به من است   از او ياد  نكن  فرهاد گفت :  فرهاد بيچاره   چگونه مي تواند  يادي از شيرين  نكند .

23-  خسرو گفت :  اگر من عاشقانه  به شيرين   نگاه كنم   چه خواهي كرد ؟ فرهاد گفت :   با اهي  سوزناك   جهان را به آتش  مي كشم .  ( بيانگر  سنجش  غيرت   عاشقانه ي فرهاد )

24- وقتي خسرو در جواب فرهاد  عاجز  و ناتوان شد  ، صلاح نديد بيشتر سؤال  كند .

25- خسرو  به دوستان  و همراهان گفت :   از ميان همه ي  موجودات  كسي را   به اين   حاضر جوابي  نديده ام . ( نشان  عجز  ناتواني  خسرو در مناظره )

 

 

درس نهم

اكسير عشق

 

1-  اي معشوق من ! از  در وارد شدي  و من از  شدت   شوق  از خود بي  خود شدم   انگار   كه به جهان  ديگر رفتم ( مُردم )

2- منتظر بودم ،  تا كسي  خبري  ازمعشوق  به من بدهد  . همين   كه معشوق  آمد  من بي  هوش شدم .

3- با خودگفتم  معشوق  را ببينم  شايد سوز  اشتياق  من آرامش  يابد ،  اما وقتي  او را ديدم   شور و اشتياقم  بيشتر شد .

4-  من همچون  شبنمي  ناچيز  و بي مقدار  در مقابل  خورشيد   بودم و به مدد گرماي  عشق  تو به  والاترين   مرتبه  رسيدم .

5- توانايي رسيدن به معشوق(وصال) براي من ممكن نشد،هر چندكه براي رسيدن به او گاهي به آهستگي وگاهي با شور و اشتياق  رفتم.

6-  براي اين كه بتوانم  راه رفتن او را ببينم و سخنانش  را بشنوم ، تمام  وجودم  گوش شد براي  شنيدن  و چشم شد براي ديدن .

7- من چگونه مي توانم  به او نگاه نكنم  زيرا در اولين نگاه   باديدن  اوب ينا شدم .

8- اگر يك روز آسوده  و آرام زندگي  كرده باشم ، نسبت   به تو  وفادار  نبوده ام

9- معشوق  قصد  بهدام انداختن  مرانداشته است ، من   به ميل  خود اسير نگاه  و شيفته ي  او شدم .

10-  به من  مي گويند : اي سعدي ، چه كسي  روي سرخ   و شاداب  تو را زرد و بيمار  كرد ؟  مي گويم :   عشق،  وجود  بي ارزش   مرا  ارزشمند كرد .

 

 


 

درس دهم

دولت يار

 

1- زمان دوري و جدايي از يار به پايان  رسيد .  فالي  گرفتم  و كارها  مساعد  و به سامان شد .

2- آن همه تكبر  وخودنمايي  و خوش  گذراني  كه خزان  ( حكومت  امير  پيرحسين )  انجام مي داد ، سرانجام   باآمدن بهار ( حكومت  شيخ  ابو اسحاق )  به پايان رسيد ( بهار  تمام  ناز وتكبر  پاييز  را از بين  برد .)

3-  خدا را شكر  كه به نيك  بختي  و شكوفايي  گل و رسيدن بهار  ( به قدرت  رسيدن ابواسحاق) تكبر  و غرور  باد سرد  زمستاني و   شكوه و قدرت   خار (  حكومت  امير پير حسين )  به پايان رسيد .

4-  به آرزوها كه همچون  صبح روشن  ، در شب تاريك  پنهان   شده است ، بگوييد   شاهر شود  زيرا كار  شب نااميدي ( حكومت  امير پيرحسين )  به پايان رسيده است .

5-  آن همه  پريشان   حالي  و غم و  اندوه   دوران  طولاني ظلم با آمدن  يار ودر سايه ي  لطف  اوبه پايان  آمد . (  با آمدن  حكومت  ابواسحاق  روزگار ستم  پايان يافت .)

6-  با اين كه  دولت تو روي  نمود ولي  من  به دليل  بد عهدي  و پيمان   شكني  روزگار ،  هنوز  باور ندارم  كه قصه ي  طولاني  غم و   اندوه ما  به پايان  رسيده باشد .

7-  اي ساقي ، لطف  ومحبت  كردي اميدوارم  هميشه   شاد كام  باشي  چرا كه   با چاره  انديشي  تو آشفتگي و پريشان   حالي ما  پايان گرفت . (  آشفتگي  هاي اجتماعي  دورا ن حكومت  اميرپيرحسين به پايان رسيد )

8- اگر چه كسي  حافظ را  چيزي  به حساب  نياورد  اما خدا را  شكر كه  آن همه  رنج  و سختي  به پايان  آمد .  ( بيانگر  شكر و شادي  عارفانه  و ترجمان  عاطفي  و روحي  شاعر )

 

 

درس يازدهم

اشارت صبح

 

1- برق آسمان با تمام  درخشندگي اش  در مقابل  شور و اشتياق  عشق  من ، همانند جرقه اي  كوچك است  وشعله  نيز در برابر  آتش عشق  من همانند  طفلي  ني سوار ،  حقير و ناتوان است .

2- تمام آرزوهاي  دوعالم  ( رسيدن   به قدرت   و شكوت  دو جهان )  در نظر من  به اندازه ي  غباري  از يك  مشت   خاك است .

3-  گل و لاله  به دليل  خميازه   كشيدن ( شكفته شدن )  زخمي ( پرپر)  مي شوند .   خوشي هاي  اين جهان   جز خماري  زودگذر  چيز  ديگري  نيست .

4-  ما و من (  وجودهاي  عاريتي  و عارضي )  مانند آيينه  داراني هستند  كه زيبايي  خداوند را نشان  مي دهند و خود  ناپاردارند . پس  نبايد  به آن ها ( حسن هاي  عاريتي ) نازيد .

5-  صبح ها  از پي هم  مي آيند  و  مي روند  و به ما باياد آوري  مي كنند  كه زندگي دنيايي  و عمر  انسان كوتاه   و زوددگذر است  .

6-  چون ما اسير  درياي تو  هستيم ، تصور  مي كنيم  كه حقيقت   هستي را  شناخيتم  درحال  كه هنوز  به سواحلي  بيشتر  نرسيده ايم . (  آگاهي هاي  ما  تنك  مايه  وكم عمق  است . )

7- اي انسان !  من و تو نبايد  از هم غافل  باشيم  چرا كه   فرصت   و عمر ما كوتاه  و زودگذر است  .

8- اي بيدل !  فخر و نازش  اين  افراد  سست اراده  به مال  و مقام  دنيايي ، ننگ  آور است .

 

مجنون و عيب جو

 

1- روزي شخص  عيب جويي  به مجنون   گفت كه  مجنون بهتر  و زيباتر  از ليلي  پيدا كن .

2- اگر چه ليلي  در نظر تو  زيباست ، اما در هر  عضو از  اعضاي زيبا ي اوعيب  و نقصي  وجود دارد .

3- مجنون  از اين سخن  عيب  جو خشمگين  و عصباني  شد و در آن حالت   خشم ،  با خنده گفت : ...

4-  اگر ليلي  رااز ديد  مجنون  نگاه كني ،  به جز زيبايي  و نيكويي  اوچيز ديگري  نخواهي  ديد .

5-  تو كه  به زلف  وچهره ي  ليلي  مي نگري  و اهر  بين هستي ، كيفيت  حسن او را  درك  نخواهي كرد .

6- تو قد و قامت   و ظاهرش  را مي بيني ،  در حالي  كه مجنون   جلوه  گري و نمايش  ناز و كرشمه   او را مي بيند  تو فقط  چشم زيباي  او را مي بيني ،  حال آن كه  مجنون   نگاه  نافذ  و تيرانداز  او را مي بيند .  ( نكوهش  ظاهر بيني  و توصيه   به باطن  نگري)

7- تو موي  او را مي بيني ( به ظاهرش توجه  مي كني )  اما مجنون  به پيچ  و تاب مويش ( عمق  زيبايي او )  مي نگرد .   تو ابروي  زيباي او را  مي بيني  اما مجنون به اشاره هاي  ابرويش  مي نگرد ... ( نكوهش  ظاهر بيني  و توصيه   به عميق  نگري)

8- دل مجنون  از خنده ي  شيرين ليلي  خون شده است ( ناراحت  و غصه دار  است )  اما تو  تنها  لب و دندان  او را  مي بيني  كه چگونه   است و از كيفيت   خنده ي  او آگاه  نيستي .

9-  آن كسي  كه تو  نام ليلي  را بر او  گذاشته اي ،  آن ليلي اي  نيست  كه ارام  و قرار  را از من  ربوده  و مرا عاشق  خود ساخته است .

 

 

درس دوازدهم

قلب مادر

 

1- معشوقه  به عاشق  خود پيغام  فرستاد  كه مادر تو با من  جنگ  و دعوا  مي كند .

2- مادر  تو هر كجا مرا مي بيند  از دور اخم  مي كند و ناراحت  و خشمگين  مي شود .

3- با نگاه  خشمگيانانه ي خود تيري  بر دل  زود رنج  من مي زند . ( مادرت  با نگاهش  مرا آزار مي دهد )

4- از خانه مرا  دور مي كند  و به بيرون  مي اندازد ،  همانند سنگي  كه از  دهن  قلاب  سنگ  به بيرون  پرتاب  مي شود .

5- تا وقتي  كه مادر سنگ  دل و بي رحم تو زنده است  شيريني زندگي  در كام من  و تو تلخ  خواهد بود .

6- تا زماني  كه مادرت  را نَكُشي  با تو صميمي  و يك  رنگ  نمي شوم .

7- اگر تو  مي خواهي  به وصالم  بررسي  بايد  هم اينك ، بدون  ترس و معطلي...

8- بروي و سينه ي كينه  توز و بي محبت  او را پاره  كني و دلش  را از آن سينه ي  تنگ  و كوچك  بيرون بياوري .

9-  دل  مادر را درحالي  كه هنوز گرم و خون  آلود است ، براي  من مي آوري  تا غبار  كينه  و كدورت  از قلبم  پاك شود .

10- عاشق  نادان بي ادب كه نه ، بلكه  آن بدكار  بيآرو  و بي حيا ...

11- ... احترام  و حرمت  مادري  را فراموش  كرد و مست  از شراب  و ديوانه  از بنگ ( حالت  عادي نداشت ) ...

12- رفت و مادرش  را به زمين  زد و سينه ي  او را شكافت  و دلش را  به دست  گرفت .  (  دل مادر  رادرآورد  و  او را  كَُشت )

13-  در حالي  كه قلب  مادر همانند  نارنج  در دستش  بود ،  قصد رفتن  به منزل  معشوقه  نمود.

14-  اتفاقاً  دم در به زمين  خورد  و ارنج او  كمي زخمي شد .

15-  دل مادر   كه هنوز  گرم بود  و مي تپيد ، از دست  فرزند  بي شعورش  بر زمين افتاد .

16-  وقتي  كه دوباره  از زمين بلند شد ، قصد  برداشتن دل مادر كرد .

17- متوجه شد  كه از آن دل  خون آلود  اين صدا  آهسته  به گوش  مي رسد ...

18- آه كه  دست پسرم  زخمي شد .  واي  كه پاي  پسرم  به سنگ خورد .

 

 

درس سيزدهم

كيش مهر

 

1- بارها گفته ام و باز هم  مي گويم  كه مذهب  و آيين   من عشق  ورزي  به دلبران  است .

2- در مذهب وآيين عشق ورزي، پرستش با مستي همراه است و انسان هاي عاقل از گروه مستان خارج هستند. (بيانگر تقابل عقل و عشق)

3- عاشقان توجهي  به شادي  و آسايش  و لذات  جسماني  ندارند .( بيانگر  رياضت عارفانه )

4-  در كوي  عاشقان  ميان دل  آن ها  وخواسته ها  و آرزوهايشان  موانع  و فاصله  هاي زيادي قرار دادند .

5-  چه بسيار عاشقاني مثل فرهاد در كوه ها جان سپردند و چه بسيار عارفاني مانند حلاج  بر بالاي دار رفتند ودر راه عشق  جان  باختند .

 6- جهان چيزي  جز عشق  و محبت  به يار ندارد  و اگر هم  داشته باشد  انبوهي  از تصورات   و گمان  هاي باطل  است .

7- اما جوانمردان  و آزادگان  هرگز  به تعلقات  بي ارزش  دنيوي  توجهي  ندارند .

8-  عاشقان بزرگ  كه ازاده  هستند  وابستگي  هاي دنيا را  از جان  خود دور ساختند .

9-  چه بسيار  عاشقاني  كه در راه عشق  در خون  خويش غلتيدند و رفتند .

10-  هنگام بهار كه آسمان  قطرات  باران را بر سر باغ  و گلزار مي ريزد ...

11- سبزه ،  دشت و صحرا  را مي پوشاند وگل در گلزارها  مي رويد وشكوفا  مي شود ...

12-  بوته ي  گل كه در كنار جويبار  روييده، چهره ي  خود را در آب صاف  آرايش مي دهد...

13- شاخه ي گل سرخ در آغوش گل نيلوفر  قرار مي گيرد و شكوفه هاي انار ( در هنگام  فرو ريختن ) با صد گونه جلوه  و ناز  به رقص  در مي آيند ...

14-  باد بامدادي غنچه را شكوفا  مي كند و بلبل  نغمه ي  خوش  و دلنشين  مي خواند ...

15-  پس در آن  وقت  به ياد ابروي  خميده ي  زيبا  رويان  در مجلس  عاشقان  و عارفان   سرمست ، شراب  عشق الهي  بنوش .

16- با نوشيدن   شراب  عشق الهي ، اسراسر هستي  را درياب  زيرا شراب عشق ، سختي ها را آسان  مي كند .

17- دنيا  جز مكر و افسانه  اي بيش  نيست و حتي  كساني چون  خشايارشاه  فريب  دنيا را  خوردند و گمراه   شدند .

18- آگاه باش  باش  و فريب  اين دنيا  را نخور زيرا در  كنار  زيبايي ها و لذات  اين جهان ، سختي  ها و رنج  هاي فراوان  وجود دارد .

19-  پي در پي  شراب  عشق  ومعرفت  را بنوش  و از مستي  آن گرم  و پرنشاط  باش. ( به اين كار مشغول باش )،  بگذار  عيب  جويان  خرده  بگيرند و تو اعتنايي  به آن نداشته باش.

 

رنج بي حساب

 

1- ما را با قلبي آزرده  و مجروح  و سينه اي  دردمند در اين رنج  فراوان  ( دوري از معشوق )  رها كنيد .

2- عمري در غم دوري از معشوق  سپري شد ،  من همانند  مرغي  در درون  آتش  و ماهي  بيرون از آب  مانده ام .

3- از اين زندگي  و رنج هاي آن ،  خوشي  ومستي  عارفانه  نصيبم  نشد و پس از طي دوران  جواني ، پيري  فرا رسيد  درحالي كه  همچنان  غرق  در بيهودگي  و بطالت  بودم .

4-  اي عزيز من ، در فصل جواني  هوشيار  باش و قدر آن را بدان . چون در پيري  غير از خواب و سستي  از تو كاري ساخته  نيست .

5- اين افراد نادان  كه ادعاي  هدايت و راهنمايي مي كنند  در وجودشان  جز غرور  و خودخواهي  چيز ديگري  نيست .

6- ما عيب و نقص خود و خوبي ها و زيبايي هاي ديگران را پنهان  نموده ايم همانند پيري كه در پشت رنگ كردن پنهان كرده ايم .

7- سكوت  كن و نوشته هاي بيهوده را پاره  كن  تا كي  مي خواهي  به اين بيهوده  گويي  و سخنان  نادرست  ادامه بدهي .

 

 


 

درس  چهاردهم

رباعي و دو بيتي ديروز

 

« رباعي از خيام »

1- هر سبزه  كه در كنار  جويباري  روييده است  انگار  كه از لب  زيبارويي  روييده  است .

2- مواظب  باش كه  از روي  خواري  وحقارت ، يا  بر سر  سبزه  نگذاري  چرا كه  آن سبزه  از خاك  پيكر زيبا  رويي  روييده است.

 

» رباعي  از مولانا »

1- الهي ،  دل انسان  بي وفا  و بي عشق  هميشه   پر از غم  و ماتم باشد .   آن كس  كه مهر  و وفا ندارد الهي  نابود شود .

2- اي دل ، ديدي كه هيچ  كس  جز غم  از من يادي نكرد ،  پس  هزار آفرين   بر غم باد  كه اين   گونه  وفادار است . 

  

« دو بيتي  از بابا طاهر »

1- كاري نكن كه در زندگي  دچار مشكل  شوي  ودنيا با  اين وسعت  و بزرگي  براي  تو تنگ  و غير قابل  تحمل شود .

2-  كاري نكن  كه در روز قيامت  وقتي  نامه ي  اعمالت  را مي خوانند  تو از  خواندن  آن ،  شرمسار  و سرافكنده  شوي

 

رباعي و دوبيتي امروز

 

« مرغ نغمه خوان»

1- هنگام سحر بلبلي بر روي  شاخه ي  درختي  در بوستان  چه زيبا  مي گفت ...

2- هر چه در  دل پنهان  كرده اي  با سردادن  سرودي ، ناله  اي ، آهي يا فرياد و فغاني  بر زبان  بياور و آشكار  كن

« گم كرده ي ديرين »

1-  اي دل ، بيا  از اين  دنياي خاكي و زندگي  مادي رها  شويم  و راه عالم  ملكوت  را در پيش  گيريم .

2- اي دل ،  بيا نشان  معشوق  ازلي خود 0 خداوند ) رااز شهيدان  بپرسيم .

« نشان  سرافرازي »

1- شاعر  خطاب  به  شهيد  مي گويد:  هيچ  كس همچون  تو راه  جانبازي  وايثار  را در پيش  نگرفت  و با زخم  روي  سينه اش  مدال  افتخار  و سربلندي  كسب  نكرده است .

2- اي دلاور ! پيش از اين ، هيچ كس اين گونه عجيب  و شگفت انگيز ، مرگ را  به شگفت انگيز ، مرگ را به  تمسخر  نگرفته  است .

 

 

 

 

 


 

درس پانزدهم

پرورده گويي

 

 1- اگر چون كوه  گوشه  نشيني  اختيار كني در شكوه  و بلندي  به بالاترين  مقام  دست  مي يابي .

2- اي انسان ، سكوت  وخاموشي  اختيار  كن چرا  كه در روز قيامت ،  بي زبان  از نظر  گفتار  بازخواست  نخواهد شد .

3- اهل معرفت ، همچون  صدف نيستند  كه هرگاه  دهان  به سخن  بگشايند ،  سخنانشان  همچون  مرواريد  ارزشمند  است .

4- شخص پرحرف ،  ناشنوا  است زيرا فرصت  شنيدن  حرف هاي ديگران  را ندارد .  نصيحت فقط  در انسان هاي  ساكت  تأثير  دارد .

5- اگر بخواهي  همواره  سخن بگويي ،  بي شك  فرصت  شنيدن  سخنان  ديگران  را نخواهي  داشت .

6- نبايد  نسنجيده  و از سر بي دقتي  سخن  گفت ،  چنانكه  شايسته  نيست  بدون انگيزه  گرفتن  پارچه  را بريد .

7- انسان هايي  كه  در مورد  درستي  و نادرستي  سخن  خويش  مي انديشند ، از بيهوده   گويان  حاضر جواب  كه بي انديشه   سخن  مي گويند ، بهترند .

8-  سخن نشانه ي  كمال انسان  است ، پس ، تو خود  را با سخن ناشايست  ونسنجيده   بي ارزش  نكن .

9-  شخص  كم سخن  را شرمنده  نمي بيني ، همان طور  كه مقدار  كمي  مشك  بهتر از انبوهي  گل است . (  سنجيده   گويي بهتر از  پرحرفي  است و  كم گو هيچ  گاه شرمنده  نمي شود . )

10- از كسي  كه زياد  سخن مي گويد دوري كن  و همچون   انسان دانا ،  كم بگو  اما سنجيده   بگو .

11- بسيار  پرگويي  كردي و تمام آن ها  خطا و اشتباه  بود اگر  انسان  خردمند  هستي  كلامت  را كوتاه  ولي درست  بيان كن .

12-  چرا انسان   در پنهان  سخني بگويد كه  اگر آشكار  گردد ،  باعث  شرمندگي  و سرافكندگي شود .

13- پيش ديوار از  كسي بدگويي  و غيبت  نكن ،  شايد كسي  در پشت ديوار،  دزديده  سخنات را بشنود

14-  راز در دل  تو مانند  زنداني است .  مواظب  باش  تا با سخن  گفتن  بي جا راز دلت  آشكار نشود .

15- انسان دانا بدان علت  سكوت  كرده است  كه مي بيند  شمع  به خاطر  داشتن  فتيله ( زبان ) مي سوزد .

 

 

درس  شانزدهم

ذكر حسين  بن منصور حلاج

 

كار او كاري عجب  بود و واقعيات غرايب ، كه خاص او را بود .

معني: كار او كاري شگفت انگيز بود و وقايع عجيب و شگفت كه فقط مخصوص او بود .

هم در غايب  سوز و اشتياق  بود و هم  در شدت  لهب  فراق .

معني : بسيار  آرزومند  ديدار معبود  بودو سخت  در آتش  جدايي  يار مي سوخت .

او را  تصانيف بسيار است به الفاضي مشكل در حقايق و اسرار و معارف  و معاني.

معني : او آثار و كتاب هاي  زيادي دارد  كه با كلمات  دشوار نوشته  شده و همه ي  اين آثار، درباره ي  حقايق  و اسرسر  عشق الهي  و   شناخت   معارف  و مفاهيم  عرفاني است .

 صحبتي  و فصاحتي  و بلاغتي  داشت كه   كس نداشت .

اغلب  مشايخ  در كار او   ابا كردند .

 معني : اغلب مشايخ صوفيه از تاييد افعال وآثار حلاج خودداري كردند . ( او را انكار كردند )

او را در  تصوف  قدمي  نيست .

معني :  كنايه از  اين كه  او مراحل  ومراتب  تصوف  را طي  نكرده  و عملاً  در تصوف  وارد نشده است .

اگر مقبول  بود به  رد خلق  مردود  نگردد  و اگر  مردود  بود ،  به قبول  خلق  مقبول  نگردد .

معني :  اگر در بارگاه الهي ، مورد قبول  واقع شود ، با  نپذيرفتن  مردم  از بارگاه   الهي رانده   نمي شود  واگر در بارگاه  خداوندي  مورد  قبول  نباشد  تاييد  و قبول  مردم بي اثر  است ( اصل  برتاييد  يا رد الهي  است )

در زي  اهل  صلاح  وش رع  و سنت  بود كه  اين سخن  از وي پيدا  شد .

معني : سخن « انا الحق » را زماني  گفت كه  از علماي  ديني بود .

اما بعضي  مشايخ  او را  مهجور  كردند از  جهت  مذهب  و دين .

 معني : اما بعضي از مشايخ  و علما   او را به  خاطر  اعتقادات  ديني و مذهبي  اش از  از خود  راندند .

و از آن  بود  كه  ناخشنودي  مشايخ  از سر مستي  او ،  اين بار  آورد .

معني : علت  ناخشنودي  مشايخ  از حلاج  و مهجور  ساختن وي ، حال  سرمستي  و سكر  عارفانه ي  او بود .

 با عمر و بن عثمان  مكي  افتاد .

 معني :  با عمرو بن  عثمان  ملاقات كرد .

جنيد او را سكوت و خلوت فرمود و چند گاه در صحبت  او صبر  كرد .

 معني :   جنيد  به حلاج  توصيه كرد  كه گوشه   نشيني  وسكوت   اختيار كند و با نااهلان  سخن نگويد  و راز الهي  را افشا  نسازد و  حلاج  نيز مدتي  در همنشيني  با او به  بر مي برد .

جنيد گفت :«  زود باشد  كه سر  چوپ پاره  سرخ كني » .

معني :  به زودي  به دار آويخته  مي شود ( كشته مي شوي)

 حسين گفت : « آن روز  كه من  سر چوب پاره سرخ كنم  تو جامعه  اهل صورت  پوشي».

حلاج  به كنايه  مي گويد:« روزي كه من  به دار آويخته مي شوم  تودر لباس عالمان  ظاهر بين  ومتشرعان   خواهي بود . »

جنيد در جامعه ي تصوف  بود و فتوا  نمي نوشت .

معني:  جنيد لباس  صوفيان  بر تن داشت  و حكم ديني  صادر نمي كرد .

 خليفه  فرموده بود  كه « خط  جنيد بايد ».

معني:  خليفه  دستور داده بود كه  حكم  و فتواي جنيد  ] براي  كشتن  او [ لازم است .

قبولي  عظيم او را پيدا گشت .

معني :  بسيار مورد  توجه و پذيرش  مردم قرار گرفت .

 و او سخن  اهل  زمانه را  هيچ  وزن  ننهادي.

معني :  او براي  سخنان مردم ( تعريف  و تمجيد  مردم در حق خود ) ارزشي  قائل  نبود  و به آن اعتنا  نمي كرد .

 عثمان   مكي درباب  او نامه ها  نوشت  به خوزستان   و احوال  او در چشم آن قوم  قبيح  گردانيد و او را نيز  از آن  جا دل  بگرفت .

 معني : عثمان   مكي درباره  اونامه هايي  به مردم خوزستان  نوشت  و احوال و كردار او را در نظر آن مردم ، زشت نشان  داد و او نيز  نسبت به   مردم  آن جا  دلگير  و ناراحت  شد .

 جامه  متوصفه  بيرون كرد  و قبا  در پوشيد  و به  صحبت  ابناي  دنيا مشغول  شد .

معني :  او لباس  صوفيانه  را از تن به در كرد و لباس  مردم عادي را پوشيد  و به همنشيني  مردم روزگار  مشغول  شد .

 اما او را از آن تفاوت نبود.

 معني : در  حالات  او تغييري  حاصل نشد .

در نزديك  خاص و عام  قبول  يافت   و از اسرار  با خلق  سخن  م يگفت .

 معني :   در نزد همه ي  مردم محبوبيت  پيدا كرد و از اسرار  الهي  با مردم   سخن مي گفت .

 يا بابكر، دست  برنه كه ما قصد كاري عظيم  كرديم و سرگشته ي كاري شده ايم ؛ چنان كاري  كه خود را  كشتن  در پيش  داريم .

 معني :   اي ابابكر  كمك و همراهي  كن ، زيرا  كاري بزرگ  در پيش  دارم و آشفته   وحيران  كاري شده ام  كه با  انجام  چنين كار ،  باعث  مرگ خودم   مي شوم.

 منكر  بي قياس  و مقر بي شمار  پديد آمدند .

 معني :  مخالفان  بي اندازه  و موافقان   بسيار پيدا  شدند .

 زبان  دراز كردند  و سخن او  به خليفه   رسانيدند  و جمله  بر تقل  او اتفاق  كردند .

 معني:  كنايه از اين كه سخن  چيني  كردند ( گستاخي  كردند ) و در مورد  او به خليفه   گزارش  دادند و  همگي  در قتل  او هم  نظر شدند .

او چشم   گرد همه بر مي گردانيد .

 معني :   به همه   نگاه   مي كرد .

 معراج   مردان سردار است .

 معني : مردان   واقعي با رفتن   بر بالاي  دار (  سهادت و جانبازي  در راه  دوست ) به  كمال  مي رسند .

 دست برآورد و روي  در قبله   مناجات   كرد و خواست  آنچه  خواست . 

 معني :  دست دعا  به سوي  خداوند بلند  كرد و براي راز و نياز ،  رو به قبله  نمود و آنچه  كه مي خواست  از خدا طلب  كرد .

شما را  به من  حسن  الظني  بيش نيست  و ايشان  از قوت  توحيد  و صلابت  شريعت  مي جنبند.

 معني :  شما فقط  نسبت به   من گمان  نيكو داريد  حال آنكه  ايشان   به خاطر  قدرت  يكتاپرستي  و استواري در دين   حركت  مي كنند و دست  به  عملي مي زنند .

 شبلي  موافقت  را گِلي  انداخت .

مرد آن است  كه  دست صفات  كه كلاه  همت  از تارك  عرش در  مي كشد  قطع  كند .

معني :  حلاج  به طنز مي گويد :« اگر مرديد ( كه نيستيد )  دست صفات  مرا كه  دور پرواز و بلند  همت است ، ببُريد » .  ( عقيده ي مرا نمي توانيد  تغيير  دهيد ).

 بدين پاي ،  سفر خاك  مي كردم ،  قدمي  ديگر دارم كه هم  اكنون  سفر  هر دو عالم  كند .

 معني :  با اين  پا در دنيا سفر  مي كردم   اما پاي  ديگري  دارم ( پاي عشق)  كه هم اكنون   مي تواند  از خاك  تا افلاك  را لحظه اي  طي كند .

 در چشم  شما سرخ روي  باشم .

 معني :  كنابه از  اين كه سربلند  و سرافراز  باشم .

 گلگونه ي مردان ،  خون ايشان  است .

 معني:زينت وسرخ رويي مردان خدا،از خون ايشان است كه در راه معشوق ريخته مي شود (زينت مردان حق، شهادت در راه  خداست )

 

مست و هشيار

 

1- محتسب مستي را در راه ديد و يقه اش را گرفت . مست گفت : اي دوست،اين يقه ي پيراهن است افسار حيوان  نيست  كه مي كشي

2- محتسب  گفت :  توش راب  خوردي و مست  هستي  و به همين  خاطر نامتعادل  راه  مي روي .  مست گفت : گناه  از راه  رفتن  من  نيست   بلكه  را ه ناهموار  است . ( اوضاع جامعه  نا به سامان   است . )

3- محتسب گفت : « بايد  تو را به   خاطر اين   جرم ،  به نزد قاضي  ببرم ».  مست گفت :   برو فردا   صبح بيا  چون الان  نيمه شب  است و  قاضي  در خواب است .

4-  محتسب  گفت :  « خانه ي  حاكم  شهر ، نزديك   است بيا تا به  آن جا  برويم » .   مست گفت :   از كجا  معلوم  كه حاكم   شهر  خودش  اكنون در  ميخانه نباشد !

5- محتسب  گفت :  به نگهبان  بگوييم   كه در مسجد  بخواب ،  مست گفت  : مسجد ، محل  خوابيدن  و استراحت  مردم بدكار  وناپاك  نيست .

6-  محتسب  به مست گفت :  پولي را  پنهاني  به من بده   وخود رااز كير گناه  نجات بده .  مست گفت :  مسايل  و امور دين  با پول و  رشوه حل  نمي شود .  ( دينداري  را به پول  نمي توان  فروخت )

7-  محتسب گفت : به عنوان   تاوان  وجريمه   جامه ات  را از تنت  بيرون  مي كشم .  مست گفت : جامه ي من  پوسيده   و بسيار  كهنه و   فرسوده  است  و به   كار نمي آيد .

8-  محتسب  گفت :   تو چنان  مستي  كه تعادل  نداري وآگاه نيستي  كه كلاه  از سرت  افتاده است . مست  گفت :  بي كلاه  بودن  ننگ  و عار نيست ، مهم اين است كه  در سر  عقل  بايد باشد .

9- محتسب  گفت :   تو شراب  بسيار خوردي  و به همين علت   چنين مست  و از خودبي خود شده اي . مست  گفت :   اي نادان   بيهود  گو ،  صحبت  از كم يا زياد  خوردن شراب  نيست ( زيرا شراب  هر چه  قدر  باشد  حرام است )

10-  محتسب  گفت :   بايد  شخص آگاه  وهوشيار ،  فرد مست  را مجازات  كند . ( شلاق  بزند )  مست گفت : تو يك   نفر هوشيار  و  بي گناه  بياور تا مرا  مجازات  كند . من اين جا  كسي را   نمي بينم  كه پاك . بي گناه باشد .