چکاوک

تیردر اوستا "تیشتریه"(Tishtrya)  ودر پهلوی" تیشتر" (Tishtar ) نامیده می شود. واین نام ستاره ای است که تازیان به آن "شعرای یمانی" و در زبان های اروپایی،" سیریوس" (sirius) می گویند. این ستاره را اختر باران می دانند. هم چنین در اوستا نام یکی از ایزدان است. یعنی ایزد باران وتر سالی. ودر ضمن یشت ها،چهاردهمین یشت ویژه ی این ایزد است که شرح پیکار بسیارجالب وپر معنایش را با دیو خشکی(اپه اشه یا اپوش apa-osa/apausa) به شکل شاعرانه ای آورده اند.

به موجب یزدان شناسی مزدایی،تیر یا تشتر ستاره ی باران است و هرگاه که در آسمان پیدا شود وبدرخشد،مژده ی باران می دهد.روز سیزدهم هر ماه منسوب است به این ایزد ومطابق معمول وسنت،در توافق نام روز وماه،روز سیزدهم از تیر ماه جشن تیرگان برگزار می شود.برای این جشن انگیزه هایی آورده اند.عده ای برآنند که یکی از علت های عمده، لشگر کشی افراسیاب به ایران در زمان منوچهراست واختلاف مرزی که موجب شد منوچهر مدتی با سپاه ایران در محاصره ی تورانیان بماند که ما جرا با تیر اندازی معروف آرش به پایان آمد.

در مذاکراتی که جهت صلح میان افراسیاب وشاه ایران واقع شد،منوچهر پیشنهاد کرد که جهت تعیین مرز به اندازه ی مسافت پرتاب یک تیر از سوی تیر اندازی از سپاهش موافقت شود وافراسیاب این پیشنهاد را پذیرفت.آرش که یک رزمجوی ایرانی بود از طرف "امشاسپند"به شاه ایران معرفی شد. وی پوشاک از تن درآورد وبدن خویش به همگان نشان داد وگفت:ببینید که من از هر عیبی پاکیزه ام ولی با پرتاب این تیر بدنم پاره پاره شده وخواهم مرد اما این کار را می کنم.

آن گاه آرش برهنه شد وکمان بزرگ وسنگین را با نیرویی که خداوند به وی بخشیده بود آن چنان کشید که تا نهایت،زه بازشد وتیر را رها ساخت وخود نیز با پاره پاره شدن بدنش بدرود حیات گفت. به فرمان خداوند باد تیر را از کوه رویان به دورترین نقطه ی خراسان جایی میان فرغانه وتبرستان برد وبر درخت گردویی بزرگ اصابت کرد.مسافت چنان بود که گویند هزار فرسنگ می شد ومنوچهر وافراسیاب بدین مرز با هم صلح کردند.

از آن گاه به بعد مردمان به یاد بود چنین ماجرایی که در روز تیر از ماه تیر رخ داده بود جشن تیرگان بر پای داشتند.البته برای این جشن انگیزه های دیگری نیز نقل کرده اند که به مصداق آن ها گروهی این جشن را مربوط به ماجرایی پیرامون جنگ "کیخسرو"و"افراسیاب" می دانند وبرخی نیز به زمان "هوشنگ" نسبت می دهند.